7 x zo lieg ik het liefst mijn vrienden voor

7 x zo lieg ik het liefst mijn vrienden voor

Ik ben een megafan van Social Deduction, Hidden Role en blufspellen. Elke donderdagavond, op de bordspellenavond, probeer ik zo’n spel op tafel te krijgen. Er zijn duizenden spellen zoals Weerwolven van Wakkerdam, en na grondig testen is dit mijn top zeven!

Ik weet bijna zeker dat je in dit artikel een paar bordspellen tegenkomt die je nog niet eerder hebt gezien. Laat me beginnen met een korte opsomming van bordspellen die je níet in dit artikel vindt, maar die ik wel het vermelden waard vind.

Weerwolven één nacht: Een kortere versie van Weerwolven van Wakkerdam. Je jaagt op de weerwolven, en wil er in één nacht in ieder geval een afmaken. Iedereen krijgt een rol, die een speciale actie kan doen. Zo heeft iedereen een beetje informatie, die je samen moet voegen om erachter te komen wie de wolven zijn. Bonustip: download de officiele app! Die kan het hele spel leiden.

Love Letter: Een spel waarin je probeert te raden welke rol elke speler heeft. Gebruik de actie van je rol om anderen uit te schakelen, zodat jij in je eentje overblijft. Persoonlijk ben ik altijd wel in voor een potje, maar hij staat niet in mijn top 7.

Spyfall: Heerlijk voor in een kroeg. Iedereen weet de locatie, behalve de spion. Door elkaar vragen te stellen, moet je erachter komen wie die spion is. Weet de spion aan de hand van de vragen wat de locatie is, dan wint die. Wordt die ontdekt, verliest die en winnen de andere spelers. Weliswaar een tof spel, maar hij komt niet zo vaak uit de kast bij mij… Jammer!

Goed, dan nu mijn échte favorieten uit deze genres. Nog een laatste toevoeging: de top 7 staat niet specifiek in volgorde, hoewel ik moet zeggen dat de nummer 1 bij mij wél het meest op tafel komt. Klaar? Let’s go!

Scape Goat

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=315043

Je bent onderdeel van een bende die een bank heeft beroofd. Het enige probleem is, één iemand moet de zondebok worden en voor jullie misdaad opdraaien. Gelukkig weet iedereen wie ze voor het blok gaan zetten. Hoe dat werkt? Er wordt met twee dobbelstenen gegooid. Hierdoor kan elke speler in hun tabel kijken wie de zondebok wordt. Iedereen ziet dezelfde speler, behalve de zondebok. Die ziet een heel andere speler. Zo kan het zijn dat het hele team denkt dat ze groen als zondebok hebben, terwijl groen overtuigd is dat-ie geel gaat framen. Het enige probleem: niemand weet zeker of zij degene zijn die een andere kleur zien, of dat ze bij het team horen.

Je hebt dus geen perfecte informatie en moet middels de acties van alle spelers zien te herleiden dat jij níet de zondebok bent. Klopt het niet? Dan kun je in je beurt naar de politie stappen. Was jij de zondebok? Dan win je! Was je dat niet? Dan wint de zondebok. Maar, als de andere spelers denken dat ze genoeg bewijs hebben om jou voor de misdaad op te laten draaien, kunnen ze beginnen met framen. Draaien alle spelers de juiste kleur open, dan is de heist gelukt!

Dit spel brengt een heerlijke onzekerheid met zich mee. Het is toch megaduidelijk dat blauw even heel hard wordt genept? Hoe heeft blauw dat niet door?! En vervolgens blijkt het dat jij de zondebok bent. Shit. In dit spel is het niet gek als spelers snel achterdochtig worden. Want soms moet je bewijsstukken pakken, die je helemaal niet wil. Zo kan het zijn dat ineens alle bewijsstukken naar de rode speler op zijn. Dan lijkt het voor rood alsof die de lul is, terwijl iedereen misschien wel op groen zit.

Scape Goat speel ik met mijn bordspelvrienden, maar nét zo goed met mijn collega’s die nauwelijks bordspellen spelen. Echt een aanrader dus!

Lees jij dit lijstje, en denk je: ‘Melt moet echt dit spel eens proberen’, zet het dan vooral in de reacties hieronder! Ik ben altijd op zoek naar een nieuwe social deduction!

Secret Hitler

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=188834

Dit is zo’n klassieker, dat bijna iedereen ‘m wel kent. Niet iedereen vindt dit een even leuk spel, vooral vanwege de thematiek. Geen zorgen, je kunt op Boardgamegeek ook gaan voor Secret Sith, of een ander thema dat je misschien meer aanspreekt. Dat kun je overigens ook gratis (en legaal) downloaden en zelf printen. Op aanraden van de makers van het spel zelf!

In Secret Hitler neem je de rol op van het Duitse parlement in 1930. Spelers krijgen een rol als Liberal, of Fascist. Eén speler krijgt ook nog de rol Hitler toegediend. Vervolgens ga je met z’n allen wetten doorvoeren. De president kiest een bondskanselier, pakt van de trekstapel drie kaarten. Op deze kaarten kunnen maar twee dingen staan: een liberale wet, of een fascistische wet. De president legt er één af, en geeft de kaarten aan zijn kanselier. Die mag vervolgens een keuze maken en daadwerkelijk een wet doorvoeren.

Je begrijpt dat er in dit spel enorm veel wordt gelogen en bedrogen, social deduction op z’n best. “Nee, ik heb de kanselier écht één liberale en één fascistische wet gegeven.” “Ik meen het, de president is écht niet te vertrouwen. Ik heb helemaal geen keuze gehad en kreeg twee fascistische wetten, waarvan ik er één moest doorvoeren…”

Secret Hitler is zo’n spel dat je, ondanks dat een spel zo’n 40 minuten duurt, gerust nog een tweede en derde keer speelt. En dan neem je alle wrok van de vorige potjes natuurlijk mee naar dit spelletje. Veel van mijn vrienden zijn op mijn aanraden naar de lokale bordspelwinkel gegaan om ‘m ook te kopen. Dat zegt volgens mij wel genoeg! Ik geniet het meest van het uitvogelen hoe mijn vrienden me zitten te neppen. Wie maakt mij verdacht? Wie moet ik beter in de gaten houden? Love it.

Würst case scenario

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=248909

Dit spel ontdekte ik tijdens Zuiderspel. Het is een simpel kaartspelletje, met een hidden role en race element. In de worstenfabriek is de nieuwste lading hotdogs sentient geworden. De fabriek heeft besloten om de worsten in de vleesmolen te gooien. Maar als er iets is dat een levende worst niet wil, is het vermalen worden!

Iedere speler neemt de rol aan van een van de worsten. En door kaarten te spelen, kun je andere worsten een duwtje geven. Uiteindelijk wil je als enige worst overblijven. Maar wat nou als je worst in de vleesmolen verdwijnt? Dan ga je voor het Wurst Case Scenario. Je kan namelijk nog winnen, door alle andere worsten af te maken. Lukt het je om in jouw beurt iedereen te vermalen? Dan win je alsnog!

Het leuke aan dit spel, vind ik het alles-of-niets principe. Daarbij is het eigenlijk een omgekeerde race, waarbij je andere worsten zo snel mogelijk naar de vleesmolen duwt. Ook zit er zo’n Exploding Kittens Nope-element in, met de ‘Do-nut’ kaarten. Het is heerlijk om die precies zo te plannen, dat jouw worst niet verplaatst wordt, maar die van de andere spelers wel.

Würst case scenario is dan ook zo’n spel dat ik met zowel mijn neefjes van 5 en 7 jaar kan spelen, maar ook met enthousiaste hobbyisten. Simpel te begrijpen, met een tactisch element, en natuurlijk een gezonde portie geluk. Vandaar dat hij thuishoort in deze social deduction top 7!

Blood on the Clocktower

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=240980

Heb je een groep van 8 bij elkaar weten te krijgen? Zijn ze een halve dag vrij? In the mood for social deduction? Heb je zin om zelf niet te spelen, maar het spel te leiden? Dan is Blood on the Clocktower écht iets voor jou! Daarmee heb je ook meteen de nadelen van dit spel te pakken. Want Blood on the Clocktower heeft een spelleider nodig om gespeeld te worden. Maar als je dit allemaal bij elkaar verzameld, kun je he-le-maal losgaan.

Blood on the Clocktower is Weerwolven voor gevorderden. Een spel waar je gemakkelijk een hele dag mee bezig kan zijn, maar ook na vijf minuten opnieuw kan opzetten omdat de verborgen duivel al direct gevonden is. Blood on the Clocktower is tof omdat je je in groepjes opsplitst om met elkaar tactieken te bespreken. Je gaat echt als een detective op pad, op zoek naar wie wel en niet te vertrouwen zijn. Met een notitieblokje, om vraagtekens te zetten achter de namen van de mensen die je niet vertouwd.

Omdat je Blood on the Clocktower er niet ‘even’ bij pakt, maar echt ingepland moet worden, kun je vaak lokale bordspelgroepen vinden die dit organiseren. Je lokale bordspelwinkel kan je vast helpen aan een contactpersoon/adres waar je aan kunt kloppen om mee te doen!

Tijdens een potje Blood on the Clocktower, ga ik helemaal op in mijn rol. Ik ondervraag iedereen ‘de moeder’, tot ik het helemaal heb uitgeplozen. Helaas, mijn theorie klopte toch niet want ik was weer gehyperfixeerd op Mitchel, die écht niet te vertrouwen is… Oh, hij was de Ravenkeeper? Shit… Geen potje is hetzelfde, en dat maakt het spel zo leuk! Blood on the Clocktower verdient dan ook een plekje in dit social deduction-lijstje.

Cheese Thief

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=294175

Waar veel hidden role spellen je allerlei handvaten geven om je achter te verschuilen, is Cheese Thief zo’n spel waarbij je zo hard moet liegen als je kan. Het spel is simpel: je krijgt een kaart waarop staat of je de cheese thief bent of niet. Vervolgens rolt iedereen een dobbelsteen, en gaan de ogen dicht. Je worp bepaalt wanneer je wakker wordt. Vervolgens doe je twee dingen: checken of de kaas er nog ligt, en kijken of iemand de kaas steelt. Aan het einde van de nacht, kiest de kaasdief twee vrienden, die moeten helpen met het liegen.

Je begrijpt dat dit spel nauwelijks tactiek heeft, en vooral heel veel liegen en bedriegen heeft. Dit is dan ook een lijstje met social deduction. Liegen gegarandeerd. Gelukkig doe je het niet alleen: je metgezellen zijn verantwoordelijk voor het zaaien van verwarring terwijl jij buiten beeld probeert te blijven. Je hebt nét genoeg mensen om ervoor te zorgen dat het nooit meteen duidelijk is, wie de kaas heeft gestolen. Het komt er echt op neer hoe goed je kunt liegen. Geniaal!

Coup

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=131357

Volgens mij gaat er geen week voorbij zonder dat ik Coup speel. Coup is ook zo’n spel dat prima in elke tas past, dat je in een mum van tijd uitlegt en waarbij je elk potje een nieuwe tactiek toepast. Een potje Coup blijft zelden bij een potje Coup. De kans is groot dat je meerdere potjes achter elkaar speelt.

Coup is een blufspel, waarbij het allemaal draait om wie jij claimt te kennen. Ken jij de Duke, dan mag je meer inkomen pakken. Ken jij een Assassin, dan kun je een medespeler uitschakelen, tenzij die weer een Contessa kent. Wie je kent, hangt allemaal af van de twee kaarten die je voor je hebt liggen. Alleen jij weet wat daar op staat, dus je kunt snoeihard liegen over die kaarten. Twijfelt iemand aan je oprechtheid, dan kan die vragen om je kaart bekend te maken. Heb je niet de juiste kaart, dan verlies je een van je twee levens.

Wat ik zo tof vind aan Coup, is dat dit spel de puurste vorm van social deduction is. Je voert een actie uit als een van de vijf rollen. Het is aan de andere spelers om te kijken of ze geloven dat jij die rol voor je hebt liggen of niet. Het is dan ook erg euforisch om iemand diens beschuldiging te weerleggen, en toe te kijken hoe ze invloed verliezen. De slotfase zit soms net een beetje te duidelijk in elkaar, waardoor je vaak bij de laatste drie spelers kunt voorspellen wie er uiteindelijk gaat winnen. Dus is het de kunst om te zorgen dat jij met de beste hand bij die drie laatste spelers zit.

Je kunt Coup aanvullen met een uitbreiding. Daarmee kun je in een grotere groep spelen, en krijg je nieuwe rollen (die andere rollen vervangen). Het spel wordt niet ingewikkelder maar interessanter. Wij spelen het liefst met de rollen van de uitbreiding. Ben je in een echt grote groep, kun je kiezen om ook met teams te spelen. Het leuke daaraan, is dat je iemands team kunt veranderen, waardoor je tactischer kunt spelen. Mensen uit je eigen team kun je niet aanvallen.

Coup is altijd een hit in onze groep. We spelen het zo vaak, dat we merken dat er ook een groepje mensen is ontstaan die ab-so-luut niet met ons Coup wil spelen. Als dat geen overwinning is, weet ik ’t ook niet meer.

Salem

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=175549

Gij zijt een heks! In Salem 1692 is de jacht op heksen volop aan de gang. Dit spel omschrijf ik regelmatig aan vrienden als Weerwolven on steroids. Maar schuif het niet meteen aan de kant als je geen fan bent van Weerwolven van Wakkerdam. Er zit hier namelijk een veel interessantere twist aan. Zo ziet een gemiddeld potje Salem eruit:

Je speelt met een groepje van vijf tot elf. Onder jullie bevinden zich twee heksen! De eerste ronde probeert iedereen voorzichtig om te gaan met de trekstapel, want daar zit een conspiracy-kaart in. En als je die trekt, kan het maar zo dat het aantal heksen verdubbeld. Voor elke speler liggen namelijk vijf Tryal kaarten. Op de dichte kant van de kaart, staat “Witch” of “Not a Witch”. En tijdens een conspiracy trekt iedereen bij diens linker buur een van deze tryalkaarten om te husselen en te herverdelen. Zo kan het heksenvirus zich verspreiden onder de spelers.

Ondertussen gooien de spelers hun accusation-kaarten over tafel. Heeft iemand zeven verdenkingen bij zich liggen, dan gaat een van diens tryal-kaarten open. Zijn beide Witch-kaarten onthuld, winnen alle resterende burgers. En het doel van de heksen? Alle burgers afmaken.

Lees verder onder de afbeelding >

Salem, een uitgeschakelde speler is niet de heks. Voor het artikel 7 x Social Deduction!
Foto: Melt Pels

Wat ik zo tof vind aan Salem, is dat je niet meteen uit het spel ligt als je jezelf bevindt aan het einde van de speer van een van de spelers. Je hebt vijf levens, waardoor de zoektocht naar de heksen wordt gecombineerd met het “Nee, dat was niet de goede tryal-kaart, maar ik weet het zeker, ze is een heks”. Naast de accusation-kaarten heb je ook nog een aantal actiekaarten waarmee je bijvoorbeeld iemand ene beurt laat overslaan, diens kaarten afpakt of op een andere manier dwarszit.

Na een potje Salem, wil je meer. Want Salem is zo’n spel wat heerlijk wegspeelt, zeker met een groepje die wat vaker bordspellen speelt. De makers, Facade games, hebben nog meer van dit soort spellen. Ik ben zelf fan van Bristol 1350, en ga de andere spellen van Facade zeker nog proberen.

Nog meer social deduction

Ik ben echt een groot fan van social deduction. Dat betekent dat ik altijd opensta voor nieuwe spellen die in dit genre passen. Daarom wil ik graag van jou horen! Welke social deduction spellen móet ik echt proberen? Wat is jouw favoriet? Laat een berichtje hieronder achter! Ik lees ze allemaal en ga sowieso een tweede lijstje maken met jullie suggesties!

Een historische reis door bordspellen

Een historische reis door bordspellen

Iedereen kent en/of heeft bordspellen, de ene meer dan de andere natuurlijk, maar waar komen ze eigenlijk vandaan? Wat is het oudste bordspel en hoe vergelijkt het tegenwoordig met onze bordspellen? Bordspellen zijn er al eeuwen vanaf oude beschavingen tot de moderne tijd en spelen een prominente rol in menselijke interactie. Dus pak je pionnen, dobbelstenen en speelkaarten, en laten we samen op pad gaan naar het verleden, heden en toekomst van bordspellen.

Senet - Rijksmuseum van Oudheden
Queen Nefertari Playing Senet | Nina de Garis Davies (1881–1965)

Het oudste spel

Wanneer ik denk aan oude spellen, kommen bij mij Backgammon of Go naar boven. Dit zijn ook zeker hele oude spellen, maar het blijkt dat het oudste spel uit het Oude Egypte komt. Bij de opgraving van Toetanchamon is het spel “Senet” gevonden door Zwitserse acheoloog Gustave Jêquier. Senet komt uit rond het jaar 3500 voor Christus en bestaat uit drie rijen van tien vakjes. De spelregels weten we niet zeker, maar werd waarschijnlijk vijf witte en zwarte pionnen gespeeld en de eerste met alle pionnen aan het einde (vakje 30) heeft gewonnen.

Senet werd door iedereen gespeeld, arme speelde het in zand met steentjes en de rijke met een houten/ivoren bord. Net als wij dat doen met boter, kaas en eieren eigenlijk, het kan overal!

Middeleeuwen

Vooruitspoelend naar de middeleeuwen komen we aan bij spellen die we tot de dag van vandaag vaak genoeg tegenkomen. Spellen zoals Schaken, Dammen en Dobbelen. Schaken is in de middeleeuwen eerst afgekeurd door de geestelijkheid, die er alleen ledigheid en duivelsvertier in zag, maar dat heeft het blijkbaar niet tegengehouden. Van toernooien tot bij je familie in de kast, schaken is overal nog te vinden in allerlei versies na ongeveer 1500 jaar en over 100 jaar zal het zeker nog niet weg zijn.

Landlord's Game
Landlord’s Game | Parker Brothers

De opkomst van moderne spellen

Moderne spellen zoals wij ze nu kennen komen uit de 19de eeuw, spellen met thematische diepgang, innovatieve mechanismen en complexiteit. Herken jij toevallig het spel in de afbeelding? Landlord’s Game is een spel gemaakt in 1904 door Elizabeth Magie. Het spel was ontwikkeld om politiek-economische theorie uit te leggen. Het spel trok weinig interesse, maar maakte het begin voor een nieuwe tijdperk van de moderne spellen. Het spel was inspiratie namelijk voor ons zo bekende Monopoly. Het lijkt ook verdacht veel op elkaar. Maar Landlord’s Game was niet de enige die heeft helpen bouwen aan de moderne spellen. Andere bekende spellen die volgde en mee hebben gebouwd aan de moderne spellen zijn bijvoorbeeld: Risk (1957), Stratego (1958), en Catan (1995).

Hybride spellen

Ook hybride spellen komen steeds meer op de markt. Spellen die niet alleen gebruiken maken van de stukken in de doos, maar gespeeld kunnen worden met behulp van apps. Denk bijvoorbeeld aan spellen zoals One Night Weerwolves waar je geen verteller meer nodig hebt maar gewoon de app aan kan zetten. Ook digitale bordspellen zijn steeds meer aanwezig, van collecties op de Switch, monopoly op de Wii, solitair op de computer of puur digitale bordspellen zoals Armello. Misschien zien we straks zelfs iets net zoals Pokemon GO waarbij je de pionnen alleen op het bord ziet met je telefoon, of dat je telefoon gelijk vertelt wat je kan doen op basis van je kaarten en de locatie van je pion(nen).

Digitaal en fysiek
Digitaal en fysiek | Sjoerd Bernards

Toekomst van bordspellen

De toekomst voor bordspellen heeft nog genoeg in petto. Als ik denk aan bordspellen in de toekomst of soort sci-fi bordspellen, dan denk ik aan hologrammen, automatisch bewegende stukken of een bordspel dat bijna lijkt te leven. Maar wat ik ook voor me zie zijn spellen met nieuwe mechanismen, toegangkelijker voor iedereen met een beperking en wijder inzetbaar in educatie.

Maar wat denk jij? Hoe ziet bij jouw de toekomst van bordspellen eruit? Welke spellen heb jij die jouw grootouders ook speelde? En welke spellen ga jij voor zorgen dat de volgende generatie ook kent? Ik ben heel benieuwd naar jullie reacties

Bronnen

Dit wil je: win Dracula vs. Van Helsing bij BordspellenCafe!

Dit wil je: win Dracula vs. Van Helsing bij BordspellenCafe!

Yes, een nieuwe maand en dus een nieuwe winactie! Deze keer hebben we een tof tweespelersspel in de aanbieding: Dracula vs. Van Helsing! We hebben dit spel toegestuurd gekregen van Geronimo Games, dus allereerst: bedankt daarvoor!

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=381278

Dracula vs Van Helsing is een spannend spel voor twee spelers. Het is origineel uitgegeven door Mandoo Games, geïnspireerd op de klassieke horrorliteratuur van Bram Stoker. Spelers beleven een strategisch duel tussen de legendarische vampier en de moedige Nederlandse professor, waarbij ze strijden om de controle over de districten van Londen. Met dynamische kaartspelmechanismen en een vleugje bluf, biedt het spel een intens en reactief spelverloop.

Wil jij dit meeslepende spel winnen? Dan hoef je daar helemaal niet zoveel voor te doen. Misschien zelfs niets! Iedereen die staat ingeschreven voor onze nieuwsbrief, maakt kans om Dracula vs Van Helsing te winnen. Wil jij ook kansmaken? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief en blijf tegelijkertijd op de hoogte van onze toekomstige winacties en nieuwste artikelen en reviews!

We kiezen een winnaar op 28 april!

Lees jij dit artikel ná 28 april? Dan kun je je alsnog inschrijven voor de nieuwsbrief en doe je mee met onze toekomstige winacties!

The Arena of Baradum – een vuistgevecht met impact

The Arena of Baradum – een vuistgevecht met impact

Nederland heeft niet de meest rijke collectie bordspellenmakers, dus het is altijd goed om een Nederlandse ontwerper te zien met een cool, nieuw idee. The Arena of Baradum, van uitgever Horned Toad Games, doet een poging om een arena brawler te zijn (hoe kan het ook anders met zo’n naam) die makkelijk en snel te spelen is. Pakt The Arena of Baradum een snelle overwinning, of waait het weg onder het gebrek aan eigen gewicht?

Deze review is een beetje anders tot stand gekomen dan normaal, aangezien ik dit keer een uitgever benadert heb terwijl het spel nog niet uit is. The Arena of Baradum staat namelijk nu op crowdfunding (tot en met 17 april), wat betekent dat ik voor de eerste keer iets ga zeggen over een spel dat eigenlijk nog niet bestaat. Neem de onderstaande dingen dus met een kleine korrel zout, aangezien dingen nog kunnen veranderen of doorontwikkeld kunnen worden. Dat gezegd hebbende, laten we gaan kijken naar The Arena of Baradum!

Het artikel gaat door na de afbeelding >

The arena of Baradum
De arena in actie! | foto: Yorom

Hoe werkt The Arena of Baradum?

Vechten in de arena betekent natuurlijk één ding – je slaat elkaar net zo lang tot moes totdat er slechts één winnaar is. In The Arena of Baradum kan dat op twee manieren: je hebt alle andere spelers het spel uit geknikkerd, of je hebt genoeg punten verzameld. Punten verzamel je door de andere spelers succesvol een klap op hun neus te verkopen, of (als je geluk hebt) door een orb op te pakken die een punt heeft. Orbs zijn echter niet altijd positief en klappen op de neus niet altijd succesvol, dus je gaat ook een goede dosis mazzel nodig hebben om als winnaar uit de bus te komen. Maar goed, je hebt natuurlijk ook invloed op hoe dingen voor je uitpakken.

Aan het begin van het spel kiest elke speler een personage, met elk een eigen deck kaarten, special ability en vier stats. Je deck kaarten is nagenoeg uniek (op de miss-kaarten na, maar daar kom ik straks op terug), waardoor elk character ook anders aanvoelt. Tijdens je beurt mag je twee verschillende dingen kiezen van een menukaart met vier opties. Je mag lopen, een kaart pakken, een kaart spelen, of iemand slaan. Drie van die vier acties spreken redelijk voor zich, maar laten we naar combat kijken. Als je naast een andere speler staat, mag je proberen die speler te slaan. Is jouw rol plus je modifier hoger, dan verliest de verdediger een leven en scoor je een punt. En met dit simpele framework ga je vechten totdat er één winnaar uit de bus komt!

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Een indruk van je speelbord in actie. | foto: Yorom

Wat is daar bijzonder aan?

De regels van The Arena of Baradum zijn in ongeveer vijf minuten uitgelegd, waardoor je lekker snel kan spelen. Het was daarom ook een hit op de spellenavond, aangezien mensen makkelijk konden aanschuiven en meedoen. De characters zijn ook redelijk goed gebalanceerd, waardoor ik me ook niet druk hoefde te maken over power level verschillen. Spelers kozen een poppetje dat er cool uit zag, luisterde vijf minuten naar regels en konden gaan. Een unicum in een genre wat normaal gesproken sterk simulationistisch is en daardoor verdrinkt in zijn eigen ambitie. En dan heeft The Arena of Baradum ook nog een oplossing gevonden voor een veelvoorkomend probleem in dit genre.

Veel arena battlers worden uitgegeven met prachtige borden en grote arena’s, maar je wil tijdens het spelen maar op één plek zijn – vlak naast je tegenstander. Dat betekent dat er meestal geen reden is om je in de arena te bewegen zodra je naast je tegenstander uit bent gekomen. De orbs in The Arena of Baradum zijn een goede oplossing voor dat probleem, aangezien het mensen stimuleert om te bewegen. Het lukt soms niet om een tegenstander te slaan, en dus pak je een orb. Daar kan een heel victory point onder zitten, maar ook een bonus die je in combat kan gebruiken (waardoor je ineens wél die tegenstander kan slaan). Ik vind dat veel leuker dan een spel waarbij je de hele tijd naast je tegenstander blijft staan totdat er iemand verliest.

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Alle personages op een rijtje. | foto: Yorom

Cowboys in de arena

Naast die reguliere spelmodus heeft The Arena of Baradum ook nog iets anders, the flagbearer. Dit lijkt qua opzet sterk op Bang! in dat je een publiekelijk karakter hebt die de andere spelers dood willen maken, en een grote groep met verborgen rollen en verhulde motieven. Hierdoor verandert de dynamiek van het spel heel sterk. Spelers vliegen nog steeds links en rechts de arena door, maar nu is het om verschillende spelers een klap op de neus te geven! Het heeft wel een klein stukje extra uitleg nodig (aangezien spelers in eerste instantie niet begrepen waarom je ooit iemand anders dan de flagbearer zou slaan), maar daarna werkt het goed… als je met meer dan vier spelers speelt.

Ik speel de flagbearer modus echter alleen met vijf of zes spelers, aangezien er dan ook een supporter in het spel zit. Zonder de supporter werkt het niet helemaal zoals ik zou willen, aangezien de andere spelers dan niet genoeg incentive hebben om iemand anders dan de flagbearer te slaan totdat het bijna voorbij is. De rogue (een rol die wil dat alle andere spelers uit het spel zijn voordat de flagbearer verslagen wordt) heeft het dan ook extra zwaar, aangezien de andere spelers laser-focused zijn op de flagbearer. Niet mijn favoriet met vier of minder, maar echt top met vijf of zes spelers!

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Alle kaarten voor deze modus. | Foto: Yorom

Spel tegen spel

The Arena of Baradum is natuurlijk niet het enige spel in zijn soort. Je hebt bijvoorbeeld ook Umatched, Sodalis (waar ik afgelopen week een en ander over schreef), en minder bekende spellen zoals Battle of Gods. The Arena of Baradum onderscheidt zich vooral door hoe simpel (en daardoor snel) alles is. Het heeft weinig regels en alle acties zijn snel. Pak een kaart is zo gedaan. Lopen doe je in een seconde. Speel je een kaart? Lees wat erop staat en doe het ding. Vechten? Rol een dobbelsteen en je bent klaar! Het is sneller en directer dan veel andere spellen, terwijl het wel nog steeds die interessante keuzes en grote momenten heeft.

En, om het voor de derde keer over de orbs te hebben; die doen een hoop werk. De orbs zijn de secret sauce waardoor het hele spel soepel loopt. Ze bieden niet áltijd een beloning, waardoor het niet altijd het beste is om ‘gewoon’ een orb op te pakken, maar ze bieden wel vaak genoeg een beloning. Een punt oppakken voelt goed, maar een bonus op een combat roll is ook niet niks. De negatieve effecten zijn niet even goed om te pakken, maar wel heel grappig. Ik kon alleen maar lachen toen ik op 1 HP nog één punt nodig had om te winnen, en in plaats daarvan in een slangenkuil viel. Niet wat ik dacht dat het ging zijn, maar wel heel erg grappig.

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Alle orbs, van bonuspunten tot slangenkuilen. | foto: Yorom

De critical misses

Het kan helaas niet alleen maar disco zijn, en zo ook niet voor The Arena of Baradum. Mijn grootste kritiekpunt is de opmaak van de character decks. Elk deck heeft vijf of zes ‘miss’-kaarten, en daarnaast ook unieke kaarten die neerkomen op “ik ben een miss met extra trinket text”. Dat zorgt ervoor dat veel van de combats neerkomen op “Ik ga je slaa- oh, je speelt een miss. Volgende mag”, wat niet lekker voelt. Bij veel spelers is dat helemaal lastig, aangezien het dan ook nog eens extra lang duurt voor je weer aan de beurt bent. Ik zou graag zien dat het aantal ‘miss’-kaarten in je deck afhankelijk is van het aantal spelers, zodat er wat meer vaart in zit.

De vaart is wel ook echt essentieel, aangezien dat is wat The Arena of Baradum anders maakt. Het spel vliegt voorbij met drie of vier mensen, maar kan echt lang aanvoelen zodra je met vijf of zes mensen speelt. Het kan dan al snel voelen alsof er alleen maar miss kaarten gespeeld worden, of dat mensen allemaal ingewikkelde interacties zitten te doen terwijl je alleen maar kan wachten. Een extra stukje curatie (bijvoorbeeld twee orbs, of minder misses) kan hier echter veel werk doen.

En als laatste, het regelboekje. Een groot deel van de regels is duidelijk opgeschreven en helder uitgewerkt, maar ik had moeite om bepaalde details terug te vinden op de plek waar ik ze verwacht. Ik heb me de regels uitgelegd laten krijgen, dus ik wist hoe punten scoren werkte, maar kon dat in eerste instantie niet terugvinden in het boekje. Bij de flagbearer modus kreeg ik de vraag of je rollenkaart openbaar wordt als je dood bent, en dat kon ik ook niet vinden. Dit spel is natuurlijk nog niet af, dus op dít moment geeft het nog niet, maar ik hoop dat er wel nog een laatste keer naar de regels wordt gekeken.

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Dit heb ik veel gezien en gedaan. | foto: Yorom
Review inladen…

Gameplay: The Arena of Baradum, op zijn beste momenten, voelt vlug, direct en alsof het vol zit met impact. Dat wordt sterk gedragen door het feit dat alles duidelijk en overzichtelijk is. Dit voelt goed, lekker en direct, mits je niet met te veel spelers speelt.

Speelbaarheid: de wachttijd tussen beurten wordt (voor m’n gevoel) exponentieel langer naarmate je met meer mensen speelt, en sommige beurten voelen wat slapjes als je alleen hebt gelopen en dan een miss-kaart in je mik gedouwd krijgt. Gelukkig wordt dat goed gecompenseerd door beurten waar je coole acties kan spelen en kaarten kan combineren voor interessante combo’s.

Vormgeving: de artwork in The Arena of Baradum is top, en de kaarten zijn lekker duidelijk. De witte rand rondom de artwork voor de character standees is niet de meest aantrekkelijke manier om de artwork te presenteren, maar ik verwacht dat daar nog iets aan gedaan wordt. Hopelijk verdient het spel genoeg om miniatures erbij te krijgen, want daar zou dit spel echt nog verder van opknappen.

Duurzaamheid: we hebben dit spel een flink aantal keer gespeeld ter voorbereiding van deze review, en ik was blij verrast door hoe leuk het bleef. Voor mij is het leuk dat ik steeds een ander personage kan spelen, terwijl andere mensen het juist fijn vonden om heel vaak hetzelfde poppetje te spelen. Ik weet niet of ik dit 100 keer zou spelen, maar goed; dat weet ik over geen enkel spel. Het enige dat ik wél weet, is dat ik dit spel nu nog wel vaker wil spelen.

Handleiding: de handleiding doet grotendeels wat het moet doen, maar er zijn nog wat vragen over randgevallen, gekke interacties en andere details die niet zo duidelijk zijn als ik graag zou willen. Dit spel is natuurlijk nog niet uitgegeven, dus neem dit met een korreltje zout, maar ik hoop desalniettemin dat er nog eens naar de handleiding wordt gekeken.

The Arena of Baradum slaagt in wat het probeert te doen, en levert daarmee een arena combat game af die lekker toegankelijk is. Gameplay is snel en fluïde, waardoor de beurten lekker door blijven gaan. De headliners zijn natuurlijk de personages, die divers en eigen aanvoelen. Een echte aanrader voor mensen die elkaar graag op de neus willen tikken zonder daarbij een regelboek te hoeven lezen ter grootte van de Bosatlas.

Het artikel gaat door na de afbeelding >

Foto: Yorom

Wat ik verder nog kwijt wil

Ik kreeg bij dit spel ook de huidige versies van de characters die je als stretch goals kan unlocken tijdens de Gamefound campagne, maar we hebben die niet getest omdat ze (op dit moment) nog niet standaard zijn inbegrepen. Ik heb ze echter natuurlijk wel doorgekeken, en ze zagen er net zo goed uit als de reguliere characters. Een goed teken, aangezien dat waarschijnlijk betekent dat ze goed doorontwikkeld zijn.

Ik heb ervoor gekozen om dit spel niet te veel te vergelijken met Sodalis, aangezien dat spel (hoe leuk het ook is) niet echt de vleugels kreeg die ik hoopte dat het zou krijgen. Beide spellen zijn echter wel goed in het bedenken wat de rol van mobiliteit zou moeten zijn in je spel, en ik hoop dan ook dat beide spellen nader bekeken worden door mensen die hierna ook een arena battler willen ontwerpen. Bewust zijn van de rol die ruimtelijkheid speelt in je spel is erg belangrijk, en ik vind het bemoedigend om te zien dat twee nieuwe makers dat probleem zo effectief hebben weten op te lossen.

Wat vind jij?

Dit was een beetje een ander soort review voor me, aangezien ik nog niet eerder een spel heb kunnen spelen wat eigenlijk, nou ja… nog niet bestaat. Ik gun het de designer natuurlijk erg dat zijn spel een succes is – ik heb eigenlijk niets liever! Maar tegelijkertijd is het belangrijk dat ik wel eerlijk ben. Ik hoop dan ook sterk dat het voor de lezer duidelijk is dat dit oprecht mijn mening is. Ik ben niet betaald, en het spel gaat na deze review ook weer terug naar de uitgever. Ik ben gewoon een fan die de stoute schoenen aan heeft getrokken op een spellenbeurs, en ik hoop dan ook dat ik dat in deze review duidelijk heb weten maken.

Hopelijk kan je naar aanleiding van deze recensie een geïnformeerde keuze maken over het wel of niet steunen van The Arena of Baradum op Gamefound. Ik heb het gevoel dat ik mijn overwegingen duidelijk heb weten te maken, en hoop dat jullie het spel ook een kans zullen geven. Wij van bordspellencafe.nl zijn in ieder geval fan! Ben jij nu ook benieuwd naar dit spel, en wat is eigenlijk jouw favoriete arena brawler? Laat het ons vooral weten in de comments!

10 x de beste spellen van Reiner Knizia

10 x de beste spellen van Reiner Knizia

Elk medium heeft wel zijn bezige bijen. Stephen King schrijft kennelijk elke week een boek, er komt elk jaar wel weer een nieuw Drake album uit, en in bordspellenland kan je haast wekelijks wel een nieuw spel van Reiner Knizia verwachten. Maar, zijn die spellen nou ook echt de moeite waard? Ik heb de proef op de som genomen, en heb er inmiddels 50 gespeeld. Tijd om samen met jullie een kijkje te nemen in het oeuvre van Reiner Knizia!

Spellen van Reiner Knizia hebben over het algemeen een paar dingen gemeen. Ze hebben weinig regels, ze zijn toegankelijk, en ze hebben meer diepgang dan je in eerste instantie verwacht. Deze ontwerpvlijt en ethos heeft ertoe geleid dat Reiner al een aantal keer prestigieuze prijzen won, zoals de Spiel des Jahres en Speelgoed van het Jaar. Daarbij kan je er ook op rekenen dat hij vaak wat nieuws uitbrengt; dat zijn ook altijd spannende tijden! Want ondanks dat ik niet altijd alles leuk vind, zijn de spellen wel altijd het proberen waard. Dan is het best makkelijk om op 50 spellen uit te komen.

Het artikel gaat verder na de afbeelding >

Een stapel bordspellen van ontwerper Reiner Knizia. Niet alle namen zijn te lezen, maar het zijn 21 verschillende titels.
Alle Knizia spellen die we in huis hebben! | Foto: Yorom

Hoe is deze lijst tot stand gekomen?

Reiner Knizia heeft inmiddels al 800 spellen uitgebracht. Ik heb ze bij lange na niet allemaal kunnen spelen, maar 50 leek mij heel respectabel. Dat is meer spellen dan veel mensen thuis in de kast hebben staan! En ondanks dat het lang niet allemaal hitjes waren, heb ik in die vijftig spellen toch ook een aantal van mijn nieuwe favorieten kunnen vinden. Ik koos nu voor een top 10 lijstje om het behapbaar te houden, maar ik denk dat een top 20 ook veel titels heeft die ik met liefde speel. Mocht je benieuwd zijn naar de rest van mijn top 50, dan heb ik op Boardgamegeek een Geeklist gemaakt waar je de rest van mijn meningen kan lezen.

Om deze ranglijst te maken, heb ik gebruik gemaakt van Pubmeeple. Daar doe je steeds een vergelijking tussen twee spellen, en kies je degene die je… ja wat eigenlijk? Leuker vindt? Beter vindt? Mooier vindt? Er moet in ieder geval gekozen worden. Ik koos steeds voor het spel dat ik liever zou spelen, onder perfecte omstandigheden. Dat betekent dat de lijst ontzettend subjectief is, maar wel een goede afspiegeling is van mijn smaak. Geen objectieve power ranking op basis van dertig oeverloos geteste benchmarks, maar gewoon een subjectief lijstje. Dan weet u dat, hé?

Laten we aan de bak gaan!

10. Blue Lagoon

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=244331

Bij Blue Lagoon probeer je verschillende eilanden te bevolken met jouw dorpsbewoners, met als doel om zo goederen te verzamelen, routes tussen eilanden te bouwen en meerderheden op de eilanden te creëren. Waarom doe je dit – punten natuurlijk! Het coole aan Blue Lagoon is dat het spel zich in twee fases afspeelt; tijdens de eerste helft kan je vanaf de zee alle eilanden betreden, maar tijdens de tweede helft kan dat alleen vanuit huisjes die je tijdens de eerste helft neer hebt gezet. Je bent dus tijdens de eerste helft niet alleen bezig met verkennen en scoren, maar ook met alvast infrastructuur aanleggen voor de tweede helft.

Reiner Knizia heeft een aantal spellen bedacht waarin je tegels aanlegt om routes te maken, en dit is wat mij betreft zijn beste. Blue Lagoon is lekker simpel. Beurten gaan snel, en mensen krijgen het snel in de vingers. De laatste paar potjes Blue Lagoon die ik gespeeld heb, waren bijna helemaal stil omdat mensen alleen maar achter elkaar tegels neerlegde. De tweede fase van het spel werkt erg goed, en zorgt ook voor verrassende uitkomsten. Mensen die in de eerste helft wat achter lopen qua score, kunnen in de tweede helft weer helemaal terugkomen. Echt een topper, en heel betaalbaar.

9. Marabunta

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=403265

Je speelt in Marabunta twee mierenlegers die elk nieuw gebied in proberen te nemen. Maar hoe beslis je wat te doen? Elke ronde worden er zes dobbelstenen gerold, die een van de twee spelers in twee groepjes verdeelt. De andere speler mag vervolgens kiezen welke van die groepjes ze willen, om de andere voor de tegenstander over te laten. Je wil dus handig dingen verdelen, gebieden innemen en je tegenstander de pas afsnijden. Oh ja, en cupcakes opeten, want we weten allemaal dat mieren geen enkele picknick onverpest kunnen laten.

Dit is het nieuwste Reiner Knizia spel op de lijst, maar het is echt een topper. Het spel doet veel coole dingen met weinig onderdelen, en is zo klein dat je het overal mee praktisch overal kan spelen. Ik heb deze combinatie mechanics nog niet eerder gezien, maar het werkt echt goed! Ik was zelfs dermate fan dat ik recent ook een recensie over Marabunta schreef. Er zijn wel problemen met de productie waardoor ik het niet klakkeloos aan iedereen aanraadt (vooral niet als je kleurenblind bent), maar Marabunta is heel cool. Jammer dat ik er verder niemand over hoor.

8. Gang of Dice

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=366129

Gang of Dice is mijn favoriete dobbelspel. De pitch is simpel; je wil aan het einde van vijftien rondes zo veel mogelijk dobbelstenen gewonnen hebben. Die win je door de hoogste score te rollen na drie keer dobbelen (met dezelfde regels als Yahtzee). En, veel leuker, je mag zoveel dobbelstenen gooien als je wilt! Oh, er is wel één probleempje. Elke ronde komt er een nieuwe kaart open te liggen met daarop een verboden combinatie. Rol je die combinatie, dan “ontploft” je worp en raak je al die dobbelstenen kwijt. Dus, do you feel lucky, punk?!

Reiner Knizia is niet vreemd van dobbelspellen (hij schreef er zelfs een boek over), maar dit is verreweg zijn beste. Het geheime sausje van dit spel is de regel dat je zo veel dobbelstenen mag rollen als je wilt. Elke ronde kiest een speler om meer dobbelstenen te gooien dan echt handig is, waardoor ze ineens in de problemen lijken te zitten. Maar dan lukt het ze toch om niet te ontploffen, waardoor de volgende speler nog meer dobbelstenen moet gooien. Er wordt bij dit spel veel geschreeuwd, mensen gaan staan, er worden dingen gedaan die onmogelijk lijken; precies wat je wilt van een dobbelspel. Hopelijk is deze snel in Nederland te krijgen!

7. De Zoektocht naar El Dorado

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=217372

Bij De Zoektocht naar El Dorado probeer je als eerste de legendarische stad El Dorado te bereiken. Om dat te doen, moet je actiekaarten uit je hand spelen en nieuwe kaarten kopen om je deck beter te maken. Elke beurt moet je dus opnieuw kijken: gebruik ik mijn kaarten om te lopen, of om te kopen? Spelers doen verder hun best om elkaar te blokkeren, goede kaarten voor elkaars neus weg te kopen en de goede bonussen van het bord te kapen. Je weet wel, familieplezier.

De Zoektocht naar El Dorado is een steenkoude klassieker. Ik kocht het spel in eerste instantie omdat het niet zo duur was (en ik bezig was met 50 Knizia spellen te spelen), en was toen blij verrast door hoe goed het spel was. Het is makkelijk te begrijpen (waardoor je het ook met moeders en ooms kan spelen), maar biedt genoeg interessante keuzes om met serieuze gamers te spelen. Mijn schoonouders vonden het spel zó leuk dat ze het ook zelf gekocht hebben! Het spel heeft inmiddels ook drie of vier uitbreidingen, maar dat heeft het helemaal niet nodig. Dit basisspel zit zo goed in elkaar dat je je hier heel wat uren mee gaat kunnen vermaken.

6. Samurai

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=3

Samurai speelt zich af tijdens een roerige periode in Japan. Krijgsheren strijden onderling om de macht over Japan door hun soldaten en diplomaten over Japan uit te zenden, in de hoop om zo de eilandgroep te kunnen beïnvloeden. Hoe doe je dat – tegels neerleggen natuurlijk! Om de beurt mogen de spelers tegels op het bord neerleggen, om zo pionnen te omsingelen en daarmee te scoren. Samurai heeft echter een coole twist. Je kan tijdens het spelen drie soorten pionnen verzamelen, maar kan alleen winnen als je van minstens één soort de meeste hebt. Je daadwerkelijke score is echter het totaal van die andere twee soorten pionnen die je hebt verzameld.

Samurai heeft een klassieke Reiner Knizia twist, in dit geval dus de manier waarop je score wordt berekend aan het einde van het spel. Ik bewonder hoeveel strategie er in dit spel zit, aangezien je maar vijf regels hoeft te onthouden. Je moet constant van alles wat proberen te scoren, maar je moet tegelijkertijd ook wel érgens specialiseren (aangezien je zonder niet kan winnen). Dan is er ook de constante vraag waar je wil investeren, aangezien je geen tegels wil verspillen aan een verliezende strijd. Veel strategie met weinig regels – classic Knizia. Als iemand Samurai dan ook eens zou herdrukken, dan kan iedereen dit spel weer spelen.

5. Het Achtste Wereldwonder

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=15510

Tijdens het spelen van Het Achtste Wereldwonder is iedereen bezig om de zeven wereldwonderen te bouwen. Tijdens je beurt kies je een fiche om te bouwen, en vraag je aan de tafel om jou te helpen. Spelers kunnen dan kaarten aanbieden om mee te helpen. Iedereen die je afwijst, scoort een punt voor elke kaart die ze je aanboden. Iedereen wiens bod je aanneemt, krijgt een huisje op dat wonder (waarmee je area majority punten kan scoren als het wonder af is). Daarna pakt de hele tafel een kaart en ga je door totdat alle fiches van één soort van het bord gepakt zijn. Meeste punten wint!

Het Achtste Wereldwonder is mijn favoriete onbekende spel. Ik ben dit op het spoor gekomen via een podcast, en heb het gelijk opgedoken op Marktplaats. Het enige spel wat hierop lijkt is Happy Salmon, daar moet je ook agressief samenwerken. Het Achtste Wereldwonder is drie of vier scoresystemen bij elkaar in een blender, en het resultaat is écht uniek. Mijn favoriete deel is het feit dat je altijd mee kan blijven spelen, aangezien je tijdens andermans beurt probeert om punten te scoren. Daardoor vliegt het spel voorbij en zit je voor je het weet bij het einde. Heel erg vet, jammer dat niemand anders het kent.

4. Taj Mahal

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=475

De Maharadja reist door India, en jij probeert hem te imponeren door de mooiste paleizen in de regio te hebben. Hoe bouw je deze? Door een veiling te winnen natuurlijk! Iedereen mag tijdens zijn beurt een kaart aan de veiling toe te voegen, of zich terug te trekken. Spelers die zich terugtrekken, mogen echter wel een prijs winnen als ze een meerderheid hebben. Deze prijzen kunnen uiteenlopen van paleizen bouwen tot specerijen scoren of een soort spookpaleizen bouwen die eigenlijk niet bestaan wel scoren. Degene met de meeste punten na twaalf rondes, wint!

Taj Mahal is een bizarre auction game. De veilingen die je speelt, voelen eerst onwennig omdat je niet ‘gewoon wint’. Je bent op zoek naar een meerderheid, zodat je daarna gewoon paleizen neer kan plempen terwijl de rest verder kibbelt over de restjes. Die dynamiek is in eerste instantie lastig, omdat er eigenlijk geen ander spel is dat zo werkt. Dat levert echter wel héle interessante keuzes op, en kunnen mensen (zodra ze Taj Mahal onder de knie hebben) hele coole plays maken. Ik denk nog regelmatig aan mijn laatste potje Taj Mahal, en sta te popelen om dit spel weer te spelen.

3. Ra

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=12

In Ra speel je een beschaving aaan de bakermat van zijn schepping. Tijdens het spel probeer je giften van de goden te bemachtigen om zo je beschaving te laten floreren. Hoe doe je dat – veilingen winnen natuurlijk! Nee, ik vind het niet erg dat ik deze grap alweer maak; de thema’s van Reiner Knizia spellen zijn nou eenmaal onzinnig. Tijdens je beurt mag je een nieuwe tegel pakken, of een veiling starten voor alle tegels in het midden. Iedereen krijgt één kans om te bieden, en het hoogste bod wint de tegels. Degene met de meeste punten na drie rondes, wint!

Mijn favoriete deel van Ra zijn de biedingstegels. Je hebt in Ra fiches met een getal van 1 tot 16, en daarmee biedt je voor de tegels in de markt. Die tegels zijn open informatie, waardoor je snel hele interessante keuzes krijgt; start je een veiling nu het nog haalbaar lijkt om te winnen, of voeg je een tegel toe en loop je het risico dat je tegenstander hem voor je neus wegpakt? Rondes in Ra kunnen ook vroegtijdig eindigen als er genoeg Ra-tegels uit de zak worden gehaald, waardoor je nooit zeker weet of je nog een kans krijgt om te bieden. Heerlijke spanning en heerlijke keuzes – precies wat ik in een auction game wil zien.

2. Zoo Vadis

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=368061

Ik heb goed nieuws! Jij bent de leider van een politieke partij voor een diersoort, en er is een verkiezing voor de mascotte van de dierentuin! Dat wil jij natuurlijk winnen, dus is het tijd om je best te doen om zieltjes te winnen en stemmen te vergaren. Ga dus op zoek naar die onderhandelruimte en maak die deal, zodat je in ieder geval in de Star Exhibit kan komen. Zit je namelijk niet in de Star Exhibit, dan kán je niet winnen.

Zoo Vadis is denk ik mijn favoriete negotiation game na John Company 2nd edition. Het spel haalt zijn kracht uit drie dingen: elegantie, positieve interactie en onzekerheid. Het spel heeft maar vier regels, waardoor je lekker kan focussen op onderhandelen. Je kan ook niet constant het bloed uit elke steen knijpen, omdat mensen dan niet meer met je willen handelen. De dealtjes voelen daardoor vriendelijker. De echte kracht zit hem echter in de onzekerheid. Je weet nooit zeker of een deal goed is, omdat je niet weet hoeveel punten iedereen heeft. Dat zorgt ervoor dat mensen toch deals maken, ook als ze slecht zijn! Heerlijk spel, ik kan niet wachten op mijn volgende game.


Meer weten over Zoo Vadis? Dan kan je hier ook mijn review lezen!

1. Eufraat en Tigris

Retrieving and displaying data from https://boardgamegeek.com/xmlapi2/thing?id=42

Eufraat en Tigris gaat over het ontstaan van stammen in de wieg van de beschaving; de vruchtbare vlakte tussen de Eufraat en de Tigris. Spelers nemen de rol van verschillende leiders, en spelen tegels uit hun hand om zo die beschavingen vorm te geven. Tijdens het spelen bouw je tempels, verzamel je schatten en scoor je punten. Maar let op! Je score aan het einde van het spel is het aantal punten van de soort die je het minste hebt. Zorg er dus voor dat je niet te veel specialiseert, zodat je daadwerkelijk het spel kan winnen.

Eufraat en Tigris is Reiner Knizia’s meesterwerk. Hij heeft wel meer spellen die iets geks doen, maar Eufraat en Tigris lijkt weinig op andere spellen. De regels zijn simpel, maar de keuzes zijn ontzettend interessant. Eufraat en Tigris was de reden dat ik een premium abonnement heb genomen voor Boardgame Arena – dan kon ik meer Eufraat en Tigris spelen. En dat is maar goed ook, want er is niks anders wat hierop lijkt (behalve Yellow and Yangtze, E&T’s roodharige stiefkind). Als er één spel van deze lijst is dat je gaat proberen, laat het dan deze zijn.

Het artikel gaat verder na de afbeelding >

De top tien, in al zijn glorie. | Foto: Yorom

Wat kunnen we hiervan meenemen?

Het opvallende is dat een hoop van de spellen die hier op de lijst staan niet meer worden gedrukt. Samurai, Eufraat en Tigris, Het Achtste Wereldwonder, Taj Mahal; allemaal toppers die niet meer te krijgen zijn! Gelukkig is er altijd nog Marktplaats. Drie van die vier spellen heb ik op Marktplaats gekocht (en ook mijn oude versie van Ra, tot ik de mooie nieuwe kocht), dus er zijn gelukkig wel opties.

Verder heb ik hopelijk ook de essentie van een Knizia spel weten te pakken. Ze hebben weinig regels, maar hebben nog steeds veel diepgang. Spellen zoals Eufraat en Tigris of Het Achtste Wereldwonder hebben eigenlijk maar vijf of zes regels, maar doen daarmee allemaal coole dingen die ik nergens anders terugzie. Dat is ook iets waardoor Knizia zich onderscheidt; hij kan veel doen met weinig. Ik kan niet wachten om de andere zeventien titels die dit jaar ongetwijfeld uit gaan komen te spelen.

Wat ik verder nog kwijt wil

Je gelooft het haast niet, maar ik heb dus nog Reiner Knizia spellen in de kast staan die ik nog niet heb kunnen spelen. Helaas heb ik nog niet de kans gehad om Stephenson’s Rocket en De Veilingmeesters van Amsterdam uit te proberen, maar die zagen er wel nog veelbelovend uit. Ik ben heel benieuwd hoe die zich gaan verhouden tot deze lijst! Ook verwacht ik binnenkort Cascadero, maar die is nog niet binnen.

Heb jij nog spellen van Reiner Knizia in de kast staan die niet aan bod zijn gekomen? Laat een comment achter, en dan kunnen we kijken of ik die al gespeeld heb. Misschien heb jij wel een voor mij nog onbekende klassieker in de kast staan!

Sodalis, en een reconstructie van een Kickstarter catastrofe

Sodalis, en een reconstructie van een Kickstarter catastrofe

Dit wordt een beetje een ander artikel dan normaal. Ik wil het namelijk hebben over Sodalis, een van mijn favoriete bordspellen; iets wat natuurlijk dikke prima is, op één probleem na. Dit spel komt van een Kickstarter campagne waarbij het uiteindelijk in de soep is gelopen. Ík heb mijn spel wel gehad, maar ik heb me na ontvangst nog vaak afgevraagd hoe het nu allemaal zo mis heeft kunnen gaan voor andere mensen.

Kickstarter is, helaas, een platform met een verdeelde reputatie. Enerzijds is het een ideale manier voor kleine of nog onbekende makers om iets wat anders nooit zou bestaan uit te brengen. Maar anderzijds is het helaas ook zo dat sommige mensen er gewoon met je geld vandoor gaan. Sodalis zit daar tussenin; een aantal mensen (zoals ik) hebben daadwerkelijk hun spel gehad, maar er zijn ook een hoop boze mensen achtergebleven met lege handen. Hoe kan dat nou? Nou, lieve lezer, kom even met mij mee op reis om te kijken naar wat er precies is gebeurd.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Foto van de bovenkant van de doos van het bordspel Sodalis. Te zien is het logo en een zwart-witte tekening van de sterrenhemel.
De box cover. | Foto: Yorom

Allereerst, wat is Sodalis precies?

Sodalis is een arena battler, vergelijkbaar met spellen zoals Unmatched. Spelers formeren twee teams en kiezen elk een uniek personage met een eigen speelstijl. Tijdens je beurt heb je drie soorten acties tot je beschikking: een move actie, een minor actie en een major actie. Minor en major acties kan je gebruiken om één van je unieke actiekaarten te spelen, óf als extra move actie. Heb je al je acties gebruikt, dan is je beurt voorbij. Het eerste team wat de drie verschillende doelen van het spel voltooid, wint! En deze combinatie werkt heel erg goed, vooral omdat Sodalis lekker zijn eigen sausje eroverheen giet.

Het begint al bij de personages die je kan kiezen. Geen personages uit boeken of films, maar compleet nieuwe personages met namen die gelijk een beeld geven wat ze doen. Je hebt bij The Storm, The Beast, The Dancer en The Undying gelijk al een idee van wat ze kunnen doen. Daarnaast is de manier waarop Sodalis het deck van elk personage gebruikt uniek (zie de foto hieronder), en worden gevechten beslecht met grote handen acht-zijdige (of zelfs tien-zijdige) dobbelstenen! Dat, gecombineerd met teamwork en overleg, voelt ontzettend lekker.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Wat maakt dit uniek?

De spelregels zijn de eerste keer wel pittig, maar zodra je ze snapt ga je merken dat Sodalis eigenlijk heel soepel speelt en lekker aanvoelt. Het voelt goed om handen dobbelstenen te gooien als je gaat vechten. Sterke combinaties ontdekken tussen teamgenoten voelt goed. De drie doelen die je moet halen, voelen gebalanceerd. Het is ook slim dat het spel niet alleen om vechten draait; je probeert ook een object te veroveren en een critical hit te doen op een neutrale eenheid op het bord. Hierdoor krijg je snel al een interessante dynamiek in je team waarbij spelers verschillende rollen op zich nemen. Echt top in een teamspel waarbij je niet één speler wil hebben die alle beslissingen neemt.

Het totale pakketje van Sodalis is leuk, voelt lekker, zit vol interessante keuzes en grote momenten. Ik heb in het verleden een lang stuk geschreven over waarom ik dit spel liever speel dan Unmatched, en ik sta daar nog steeds achter. Dit zou een grote hit zijn geweest als het daadwerkelijk te krijgen was, en had ook makkelijk een tweede druk kunnen krijgen na genoeg positieve reacties online. Het is écht een heel goed spel! En daarom schrijf ik nu dit artikel; hoe kan het dan dat dit excellente spel geen succes was, maar een pijnpunt voor veel backers en de maker?

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

The good

Ik vond Sodalis via een playthrough video op The Dice Tower, samen met de maker. Hij was amicaal, het spel werkte goed, en de mensen aan tafel leken zich goed te vermaken! Ik heb qua smaak veel overlap met Zee Garcia (de man rechts, hij speelt The Beast), en hij leek het oprecht naar z’n zin te hebben; voor mij een teken om een kijkje te nemen naar hoe dit spel werkt. Ik had nog niet zo vaak mijn geld aan makers op Kickstarter gegeven, maar ik wilde me hier toch wel aan wagen. Het drukte bij mij namelijk op alle goede knopjes.

Niet zo gek ook, want alles zag er veelbelovend uit. Mooie vormgeving? Check! Kleine maker? Check! Ik ben daarbij ook gek met de Tarot, dus een spel dat zich pitcht als “gerelateerd aan de tarot” krijgt snel mijn aandacht. De playthrough, de dingen die ik op de Kickstarterpagina zag en de vriendelijke manier waarop de maker omging met de mensen die hem geld hadden gegeven, haalde me uiteindelijk over. De creditcard gegevens werden doorgegeven, en het grote wachten kon beginnen.

Sodalis was niet goedkoop, maar ik wilde graag een nieuwe maker steunen. Kickstarter was eigenlijk bedoelt als platform om projecten op te realiseren die anders nooit het daglicht zouden zien, en dit leek me typisch een spel dat zonder crowdfunding nooit zou gaan bestaan. Plus, hij is docent, net als ik! Het voelde alsof ik iemand geld gaf om mijn eigen droom uit te laten komen, aangezien ik ook de droom koester om ooit een eigen spel op de markt te zetten. Je ziet maar weer wat de invloed van een positieve eerste indruk is.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Dezelfde foto van de character kaarten als hierboven.
De characters op een rij. | foto: Yorom

The bad

Ontwikkeling van Sodalis duurde langer dan verwacht (ongeveer vier maanden), maar de maker heeft in de tussentijd eigenlijk alles goed gedaan. Elke maand netjes een update, uitleg wanneer iets langer duurde dan verwacht; een schoolvoorbeeld van een goed lopende Kickstarter, me dunkt. De designer ging ook goed om met commentaar, en deed zijn best om transparant te communiceren. Ik kreeg het idee dat hij alles goed aanpakte, en maakte me niet zo’n zorgen. We zaten toen dit speelde nog wel in de corona pandemie (dit speelt in 2021-2022), maar dat leek weinig invloed te hebben op het verloop van dit project. Althans, zo leek het.

Na maanden hard werk en bakken geld uitgegeven te hebben, bleek alles helaas duurder van verwacht. Het geld dat hij op Kickstarter had opgehaald, bleek slechts de kosten te dekken voor de productie van het spel (dat wil zeggen, het daadwerkelijke maken van de onderdelen in een fabriek). Backers hadden echter betaald voor het spel én het versturen, maar de pot was na twee rondjes fabriekswerk alweer op. De maker had aangegeven dat hij voor minstens $30.000,- aan kosten had gemaakt alleen aan de productie van de artwork, en dat er nu ook nog voor meerdere duizenden dollars aan extra kosten aan zaten te komen om het spel daadwerkelijk bij backers te krijgen. Wat doe je dan?

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Een foto van de koptekst van een Kickstarter update. De tekst zegt "update #17, urgent shipping payment information". De update is op 21 april 2022 geplaatst door de ontwerper van Sodalis
Zelden een goed teken. | Foto: Yorom

The ugly

Kickstarter projecten die niet rond komen, hebben twee opties: je schrapt de boel, of je gaat rond met de pet. Het kwam rond eind 2021 vaker voor dat projecten om meer geld moesten vragen, dus het was niet vreemd dat het bij Sodalis ook gebeurde. Alle projecten die backers tijdens de wervingsronde gelijk lieten betalen voor verzendkosten liepen tegen hetzelfde probleem aan; alle prijzen voor verzending gingen driedubbel over de kop. De tijden dat je voor voor drie euro en een handdruk een pakje vanuit China kon versturen, waren echt voorbij. Maar hoe kwam dat dan?

Waar je vroeger voor $2000,- een container op een schip kon huren, zat je nu door de enorme vraag ineens naar $5000,- tot $7000,- te kijken. Dan was papier ook nog eens veel duurder geworden, stonden Chinese fabrieken veel meer onder druk door hoge vraag en uitval door ziekte, en was je container daadwerkelijk uitladen veel duurder omdat er niemand was om dat werk te doen. Een aantal uitgevers bespraken later op The Dice Tower hoe het allemaal de spuigaten uit is gelopen, maar dat is achteraf praten. Wat doe je dan als eenmansbedrijf met grote schulden om je hoofd boven water te houden?

Hij bleef wel pakjes versturen (waaronder de mijne), maar dat ging trager dan verwacht. Veel mensen reageerde heel positief op zijn verzoek voor financiële hulp, aangezien hij goed uit kon leggen wat er mis was gegaan. Wederom, uitstekende transparantie. Een van de dingen die daarbij naar voren kwam, was dat Sodalis nu ook verkocht werd op Amazon. En wat blijkt; die spellen waren goedkoper én werden sneller bezorgd. Huh?! Bizar natuurlijk, maar het zorgde er wel voor dat deze kleine uitgever de huur kon blijven betalen en kon blijven eten. Als er dan incidenteel ook spellen verzonden konden worden, dan kon ik daar mee leven. Maar goed, dit is natuurlijk het internet; mensen kiezen hier te pas en te onpas een heuvel om op te sterven, en blijven daar schreeuwen tot het bittere einde. In dit geval gebeurde dat schreeuwen op al zijn socials, en aan zijn huisadres.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Een foto van een haven, van boven gezien. Onderin zie je een strook zee, met daarin twee grote containerschepen. Daarboven zie je meerdere rijen opgestapelde containers.
Ineens verdween de helft van je budget hierin.

The even uglier

Een kleine groep backers besloten de hooivork op te pakken, en benaderde de designer buiten Kickstarter. Ze deelde veel te veel van zijn privégegevens, en begonnen hem lastig te vallen op Instagram, op Twitter, op Facebook en op zijn werk. Hij gaf ook aan dat er mensen bij hem thuis zijn langs geweest, of daar in ieder geval post naartoe hebben gestuurd. Een bizarre gang van zaken natuurlijk, maar mensen vonden dat ze een verklaring verschuldigd waren. Grote bedrijven hebben gewoon een social media team of een afdeling klantenservice, maar deze man was alleen – hij moest dat dus gewoon zelf opvangen naast alles wat er toen nog gaande was. Laten we niet vergeten dat hij ook nog aan het afstuderen was, en (dat vergaten mensen) diep in de schulden zat om dit spel te maken. Maar dat mocht niet baten, mensen waren al op kruistocht.

De designer heeft hierop gereageerd door al zijn social media accounts te sluiten en met deze post op Kickstarter. En daarna – niks meer. Radiostilte. De brug is achter hem verbrand en hij ging verder met zijn leven. Voor zover ik weet is hij toen ook gestopt met dingen versturen, en heeft in plaats daarvan alles op Amazon gezet. Oh ja, en de spellen kostte ook maar de helft van wat je op Kickstarter moest betalen. Jamey Stegmaier (de man achter Scythe, Viticulture en de uitgever van Wingspan) geeft aan dat een spel normaal gesproken vijf keer kost wat je moest betalen om het te maken, dus dat zou betekenen dat deze prijs een soort liquidatieverkoop is. Hij trok zijn handen er vanaf en ging weer door met zijn leven. “Dan maar boze mensen”, lijkt hij te zeggen.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Het laatste bericht van de Kickstarter. Best duur advies. | foto: Yorom

En wat nu?

Er is nog steeds een groepje mensen dat niks ontvangen heeft, al lijkt het niet om honderden mensen te gaan. Je ziet in de comment sectie op Kickstarter een roulerende cast aan mensen die boos zijn dat ze hun spel niet hebben ontvangen, en ook op Boardgamegeek zijn er mensen die aangeven nooit iets te hebben gekregen. Een aantal van die mensen hebben er ook werk van gemaakt om zijn nieuwe social media accounts op te zoeken en daar te reageren, maar dat heeft geen effect gehad. De maker heeft volgens Kickstarter anderhalf jaar geleden voor het laatst ingelogd, dus ik denk dat hij deze reacties ook niet meer gaat lezen.

De designer was daarnaast ook bezig met een tweede spel (wat er echt sick uit zag, zie de plaatjes hieronder), maar is inmiddels van de aardbodem verdwenen. Er wordt schijnbaar nog steeds nergens op gereageerd, en zijn social media accounts zijn nu meer bezig met spiritualiteit. Het lijkt erop dat hij de game design fase van zijn leven echt afgesloten heeft, en is (voor zover je online kan zien) met hele andere dingen bezig. Er is nog één exemplaar van zijn spel te koop op Amazon. Die ligt waarschijnlijk in een magazijn, te wachten totdat iemand op Amazon erlangs bladert en zich afvraagt wat voor spel dit is. Een heel zielig beeld als je het in een Pixar film zou zien.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Een momentje om te reflecteren

Het spreekt denk ik voor zich, maar het is belangrijk om nog een keer te benoemen: mensen zijn belangrijker dan bordspellen. Als mensen online wat aardiger waren, dan was dit waarschijnlijk niet zo gelopen. De maker van Sodalis is, in mijn ogen, de hele tijd transparant geweest en heeft zijn best gedaan om er het beste van te maken toen het nog ging. Mensen thuis opzoeken omdat je het te lang vindt duren totdat je bordspel opgestuurd wordt, is natuurlijk van de gekken. Als je accepteert dat een bordspel meer is dan hout en papier, dan kan je ook accepteren dat een ontwerper kwetsbaar kan zijn over iets waar zijn ziel en zaligheid in ligt. Misschien gewoon niet zijn werk mailen over dat je je bordspel wil krijgen.

Dat gezegd hebbende, de designer had dit niet zo op moeten lossen. Mensen hebben hem geld gegeven, dan hoor je ook te leveren. Ik begrijp de wens heel goed om een mislukt project achter je te laten, maar tegelijkertijd lost dat het probleem niet op – mensen zijn nog steeds boos. Je hebt nog steeds geld gehad van mensen, zonder dat je daar iets voor leverde. Dat hoort niet. Maar goed, nu zijn we hier. Je kan zijn social media accounts wel vinden als je echt op zoek gaat, maar ik wil jullie graag met klem vragen om hem met rust te laten. Hij heeft dit niet goed gedaan, maar ik wil niet dat hij door dit artikel last krijgt. Ik wilde dit verhaal graag vertellen, en niet dat hij wordt lastiggevallen.

Want dat is het uiteindelijk voor mij nu; een verhaal. Ik had niet deze pech, want ik kreeg mijn spel. Een fantastisch spel wat ik blijf Sodalis spelen, zelfs al blijf ik me schuldig voelen wanneer mensen vragen waar ze dit spel kunnen kopen. Het is een soort reliek geworden van een gefaalde droom; de afdruk van een gitzwarte pagina uit het leven van een ander, een moment waarvan hij besloot dat het in sintels achtergelaten moest worden. En dát, lieve lezers, voelt toch dubbel. Dat ik toch zo veel genot weet te halen uit iets wat bij andere mensen zoveel moeilijke gevoelens oproept.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding >

Foto van de speldoos van Sodalis. Dit is dezelfde foto als hierboven.
Wat zo’n kleine doos papier en plastic allemaal teweeg kan brengen. | Foto: Yorom

Wat ik verder nog kwijt wil

Dit was even een ander soort verhaal, maar hopelijk heb je hier toch wat aan gehad. Ik vind het zelf altijd fascinerend om een kijkje te krijgen in projecten die mislukt zijn, en het leek me interessant om zelf ook eens iets te belichten (ook al was dit maar een klein project). Laat me vooral weten wat je van dit artikel vond; als de reacties positief zijn, schrijf ik wellicht nog eens iets! En als het niks is, dan schrijf ik gewoon weer lekker verder over Reiner Knizia spellen.

Ik kwam ineens op het idee om dit uit te pluizen door deze video van The Dice Tower, waarin Tom Vasel (een van de mannen die meespeelde in de gameplay video waardoor ik het spel backte) zijn exemplaar van het spel nooit heeft ontvangen. Echt een bizarre gang van zaken, dat zelfs hij zijn spel blijkbaar niet heeft gekregen.

En nogmaals, lieve lezer, laten we deze man A.U.B. met rust laten. Please.